Эмэгтэйчүүдийг үзэн ядах, гадуурхах, дорд үзэх сэтгэл зүйн ба нийгмийн үзэгдлийг Мисожини (Misogyny) гэж нэрлэдэг. Энэ нь ихэвчлэн эрэгтэйчүүдийн ноёрхол дээр тогтсон патриархи буюу эцгийн эрхт нийгмийн нэгэн үр дагавар бөгөөд зөвхөн тодорхой хүмүүсийн хандлагаас гадна том тогтолцоо, соёл, нийгмийн түвшинд оршин тогтнож байдаг.
Энэхүү үзэл санааг агуулж, тийм үйлдэл болон хандлага гаргаж байгаа хувь хүнийг мисожинист (misogynist) хэмээн дууддаг.
Үг гарал болон утгын хувьсал
Үг гарал: Энэхүү нэршил нь XVII зуунд үүссэн бөгөөд грек хэлний «misos» (үзэн ядах) болон «gunē» (эмэгтэй) гэх үгсээс гаралтай. Хэдийгээр "эмэгтэйчүүдийг дорд үзэх" үзэл санаа эртний Аристотелийн үеэс (тэрээр эмэгтэй хүнийг эрэгтэй хүний доройтсон/согогтой хэлбэр гэж үзэж байв) улбаатай ч нэршил нь хожуу бий болжээ.
Утгын өөрчлөлт:
1970-аад он (Феминизмийн 2 дахь давалгаа): Мисожиниг хүйсийн ялгаварлан гадуурхах үзлээс (sexism) тусад нь авч үздэг байв. Sexism нь илүү далд, нарийн хэлбэрээр илэрдэг байсан бол мисожини нь бэлгийн хүчирхийлэл, амь нас хөнөөх гэх мэт хүчирхийллийн хэлбэрээр илэрдэг гэж үзэж байв.
XXI зуун (Феминизмийн 4 дэх давалгаа): Энэ хоёр ойлголт бараг ижил утгатай болж өөрчлөгдсөн. Одоо мисожини нь зөвхөн хүчирхийлэл гэлтгүй, эмэгтэйчүүдийн эсрэг сөрөг урьдчилсан таамаглал, ялгаварлан гадуурхах бүхий л хэлбэрийг агуулдаг болсон. Үүнийг дагаад Oxford English Dictionary 2002 онд болон Merriam-Webster толь бичгүүд тодорхойлолтоо "Эмэгтэйчүүдийг үзэн ядах" гэдгээс "Эмэгтэйчүүдийг үзэн ядах, дургүйцэх, эсвэл тэдний эсрэг урьдчилсан хэвшмэл ташаа ойлголттой байх" хэмээн өөрчилжээ.
Нийгэмд хэрхэн илэрдэг вэ?
Мисожини нь нийгмийн уламжлалт хүйсийн үүргийг бэхжүүлэх болон хэрэгжүүлэх хэрэгсэл болдог. Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдийн давамгайлсан салбарт орж ирэх, тэдэнтэй өрсөлдөх үед эсэргүүцэлтэй тулгарсаар байна.
Спортод: 1967 онд Кэтлин Свицер (Kathrine Switzer) Бостоны марафонд албан ёсоор гүйсэн анхны эмэгтэй болоход уралдааны зохион байгуулагч түүнийг замаас нь хүчээр гаргахыг оролдож байв. Өнөөдөр ч ихэнх мэргэжлийн эмэгтэй тамирчид эрэгтэйчүүдээс бага цалин авч байна.
Улс төрд: Эмэгтэй улс төрчид өрсөлдөгчид, хамт олон болон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр доромжлуулж, тэгш бус харилцах явдал түгээмэл.
Ажлын байранд: Цалингийн зөрүү, эцэг эхийн чөлөөний тэгш бус байдал, удирдах албан тушаалд дэвших боломж хязгаарлагдмал байдал. Жишээ нь, 2021 оны Fortune 500 жагсаалтын компаниудын ердөө 41 нь л эмэгтэй гүйцэтгэх захиралтай байжээ.
Иймд мисожини үзэл нь зөвхөн хувь хүний хандлагаас гадна нийгмийн бүх салбарт бичигдээгүй хууль мэт шингэсэн, тогтолцооны шинжтэй асуудал юм. Ийнхүү нийгэмд гүнзгий суурьшсан үзэл санаа нь эмэгтэй хүн бүрийн амьдралд харилцан адилгүй нөлөөлдөг. Тэгвэл энэ үзэл санаа нийгмийн өөр өөр бүлгүүд, арьсны өнгө болон бэлгийн чиг баримжаанд хэрхэн ялгаатай тусдаг вэ? Дараагийн дугаараар мисожинийн олон талт хэлбэрүүдийг нарийвчлан авч үзэх болно.